Jak wygląda katar alergiczny u dziecka? Objawy i leczenie

Katar alergiczny u dziecka najczęściej wygląda jak wodnisty, przejrzysty wyciek z nosa, któremu towarzyszą napadowe kichanie, świąd nosa i oczu oraz łzawienie. W alergicznym nieżycie nosa nie występuje gorączka, a objawy ustępują po przerwaniu kontaktu z alergenem. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule.

Czym jest katar alergiczny u dziecka?

Katar alergiczny, nazywany też alergicznym nieżytem nosa, to stan zapalny błony śluzowej nosa. Powstaje w wyniku nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na substancje, które u zdrowych osób nie wywołują żadnych dolegliwości.

Po kontakcie z alergenem, na przykład pyłkiem trawy, roztoczem kurzu domowego czy sierścią zwierzęcia, organizm wytwarza swoiste przeciwciała IgE. Dochodzi do obrzęku śluzówki, nadmiernej produkcji wydzieliny i podrażnienia zakończeń nerwowych. Według danych epidemiologicznych problem dotyczy 36% dzieci w wieku 6–14 lat. U większości chorych pierwsze objawy pojawiają się przed 20. rokiem życia. Dolegliwość częściej obserwuje się u chłopców oraz mieszkańców miast. Nieleczona choroba zwiększa 2–3-krotnie ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej.

Jakie objawy daje katar alergiczny u dziecka?

Obraz kliniczny bywa dość charakterystyczny, choć nie wszystkie objawy występują jednocześnie. Najczęściej obserwuje się wodnisty i przejrzysty wyciek z nosa, napadowe kichanie oraz uczucie świądu nosa, podniebienia i oczu.

U dzieci mogą pojawić się także dodatkowe sygnały, na które rodzice często nie zwracają uwagi:

• tak zwane pozdrowienie alergiczne, czyli częste pocieranie nosa dłonią ku górze,
• cienie pod oczami związane z utrudnionym odpływem krwi w okolicy zatok,
• chrapanie i chrząkanie podczas snu,
• łzawienie oraz zaczerwienienie spojówek.

U części dzieci dominuje uczucie zatkanego nosa z gęstszą wydzieliną, bez wyraźnego kichania. Taki przebieg bywa mylący i łatwo pomylić go z infekcją. Niedrożność nosa obniża jakość snu aż u 80% chorych, co u dzieci przekłada się na zmęczenie i problemy z koncentracją. Długotrwały katar alergiczny może też prowadzić do zespołu drażliwości alergicznej, objawiającego się nerwowością i obniżoną zdolnością skupienia.

Fenotyp kichacza i blokera

W praktyce klinicznej wyróżnia się dwie główne postacie objawowe. U tak zwanych kichaczy przeważa kichanie, świąd, wodnista wydzielina i zapalenie spojówek. U blokerów na pierwszy plan wysuwa się silna niedrożność nosa oraz gęsta wydzielina.

Nie oznacza to jednak, że dziecko musi pasować wyłącznie do jednego wzorca. Objawy mogą się zmieniać w zależności od sezonu pylenia, stężenia alergenu i czasu ekspozycji.

Objawy u niemowląt i małych dzieci

U niemowląt przewlekła postać alergicznego nieżytu nosa wywołana alergenami wziewnymi występuje rzadko. Typowa pyłkowica może pojawić się u dzieci po 1. roku życia, które mają za sobą co najmniej dwa sezony pylenia roślin. Znacznie częściej za wodnisty katar u niemowląt odpowiada alergia na białka mleka krowiego, która dotyczy około 2% niemowląt.

Po spożyciu mleka może pojawić się wyciek z nosa, pokrzywka, obrzęk warg lub dolegliwości brzuszne. Przewlekły katar u małego dziecka może mieć też inne podłoże – od częstych infekcji dróg oddechowych, przez refluks żołądkowo-przełykowy, po nieprawidłowości anatomiczne. Dlatego przy przedłużającym się nieżycie nosa warto skonsultować dziecko z lekarzem.

Jak odróżnić katar alergiczny od przeziębienia i zapalenia zatok?

Różnicowanie bywa trudne, zwłaszcza wczesną wiosną, gdy sezon infekcji wirusowych nakłada się na początek pylenia drzew i traw. Najważniejsze różnice widać w wyglądzie wydzieliny, obecności gorączki oraz czasie trwania dolegliwości.

Warto przyjrzeć się okolicznościom występowania objawów. Katar alergiczny nasila się po kontakcie z konkretnym alergenem – na przykład po wyjściu na dwór w słoneczny, wietrzny dzień albo po wizycie u osoby posiadającej kota. Często ustępuje w czasie deszczu, który oczyszcza powietrze z pyłków. Znajomość kalendarza pylenia roślin dla danego regionu Polski ułatwia powiązanie dolegliwości z okresem pylenia.

Dodatkowym sygnałem jest reakcja na leki bez recepty. Katar infekcyjny często odpowiada na typowe preparaty obkurczające błonę śluzową, natomiast w katarze alergicznym taka poprawa zwykle nie następuje.

W alergicznym katarze wydzielina z nosa jest przejrzysta i wodnista, a świąd nosa, oczu i podniebienia bywa bardzo nasilony. Gorączka, ból gardła i ogólne osłabienie wskazują raczej na infekcję wirusową.

Jakie badania pomagają rozpoznać alergię u dziecka?

Podstawą rozpoznania kataru alergicznego jest dokładny wywiad lekarski oraz badanie laryngologiczne. Jeśli dolegliwości powtarzają się sezonowo lub w stałych okolicznościach, lekarz może zlecić dalszą diagnostykę.

W alergologii dziecięcej wykorzystuje się między innymi:

• punktowe testy skórne,
• oznaczenie swoistych przeciwciał IgE w surowicy krwi,
• donosowe próby prowokacyjne,
• badanie drożności nosa i badanie węchu.

Testy alergiczne z krwi są bezpieczne i nie wymagają odstawiania leków przeciwhistaminowych. Pozwalają ocenić reakcję na od 10 do 30 alergenów w zależności od wybranego panelu. Wynik uzyskuje się zwykle w ciągu od 5 do 10 dni roboczych. W panelu pediatrycznym bada się między innymi alergeny pokarmowe, pyłki drzew i traw, roztocza kurzu oraz naskórek psa i kota.

Diagnostyka molekularna to bardziej zaawansowana metoda, która analizuje nie tylko całe alergeny, ale również pojedyncze molekuły budujące alergen. Najszersze testy mogą obejmować do 295 alergenów, w tym 117 ekstraktów i 178 molekuł. Dzięki temu łatwiej wykryć reakcje krzyżowe i zaplanować precyzyjne leczenie.

Jak wygląda leczenie kataru alergicznego u dziecka?

Leczenie kataru alergicznego u dzieci opiera się na trzech filarach: unikaniu alergenu, farmakoterapii oraz immunoterapii swoistej. Wybór metody zależy od nasilenia objawów, wieku dziecka i rodzaju alergenu.

Profilaktyka polega przede wszystkim na ograniczeniu kontaktu z czynnikiem wywołującym objawy. W przypadku uczulenia na roztocza pomaga częste wietrzenie, pranie pościeli w wysokiej temperaturze i usunięcie zbędnych tekstyliów. Przy alergii na pyłki warto zamykać okna w godzinach największego pylenia oraz płukać nos po powrocie do domu.

Leki stosowane u dzieci

W farmakoterapii kataru alergicznego u dzieci najczęściej stosuje się doustne leki przeciwhistaminowe drugiej generacji, takie jak cetyryzyna, loratadyna, desloratadyna czy bilastyna. Hamują one działanie histaminy i zmniejszają kichanie, świąd oraz wyciek z nosa.

Duże znaczenie mają donosowe glikokortykosteroidy, na przykład mometazon czy furoinian flutikazonu. Działają miejscowo na błonę śluzową nosa i redukują wszystkie objawy alergicznego zapalenia śluzówki. Mometazon można stosować już od 3. roku życia, a furoinian flutikazonu od 4. roku życia.

U dzieci z astmą lekarz może dołączyć leki antyleukotrienowe, na przykład montelukast. Przy obfitej wydzielinie pomocniczo stosuje się bromek ipratropium, a przy silnym obrzęku krótko podaje się leki obkurczające śluzówkę – nie dłużej niż 3–4 dni.

Odczulanie i irygacje nosa

Immunoterapia swoista, czyli odczulanie, pozwala w niektórych przypadkach uzyskać tolerancję na alergen. Polega na regularnym podawaniu stopniowo rosnących dawek alergenu w postaci zastrzyków podskórnych lub kropli podjęzykowych. Leczenie można rozpocząć u dzieci od 5. roku życia i może trwać kilka lat.

Pomocniczo stosuje się irygacje nosa solą fizjologiczną lub roztworem wody morskiej. Wypłukują one alergeny z jamy nosowej i nawilżają śluzówkę. To prosta metoda, którą można łączyć z lekami donosowymi.